Grenzen stellen

Niet voor jezelf opkomen. Over je heen laten lopen. Geen ‘nee’ kunnen zeggen. Veel mensen hebben er last van. “Gewoon minder pleasen.” Het klinkt zo makkelijk. Waarom is het voor veel mensen zo moeilijk?

Doorgaan. Altijd maar doorgaan. Voor de kinderen. Mantelzorgen. Collega’s en klanten die veel van je willen. Je bent iemand waar iedereen van op aan kan. Jij kan bergen werk verzetten. Jij vraagt nooit om hulp. Jij bent grenzeloos.

Mensen die moeite hebben met grenzen stellen gaan altijd maar door. Altijd. Ze werken hard. En valt het tegen, dan werken ze nog harder. Tot het niet meer gaat. Echt niet meer gaat.

Sta jij altijd klaar voor anderen of heb je zo’n collega? Dan is het tijd om grenzen te ontdekken en serieus te nemen. Voordat het lichaam dat doet voor jou en jij ziek thuis zit.

En bedenk: hoe meer energie je kan behouden voor jezelf, hoe meer energie je kan geven aan anderen. En door je grenzen aan te geven leer je anderen hoe ze met jou om moeten gaan. Zo help je de ander én jezelf.

Tips over grenzen stellen

Beter grenzen stellen verloopt in 4 fases: verdiepen, voelen, vertragen en veranderen.

Verdiepen

Beter grenzen stellen begint met zelfonderzoek.

1. Onderzoek hoe het komt dat je het lastig vindt om grenzen te stellen. Vaak is er een aanleiding dat mensen moeite hebben met grenzen stellen. Bijvoorbeeld onzekerheid, bang zijn voor conflicten, erbij willen horen of van huis uit meegekregen hebben dat het nooit goed genoeg is. Herken je zoiets bij jezelf? Zijn er bepaalde ‘stemmetjes’ die je vaak in je hoofd hoort die hieraan appelleren?

2. Kan je een situatie herinneren van lang geleden dat iemand over je grenzen heen ging? Heb je dat toen aangegeven of niet? Als je terugdenkt aan die situatie, waar voel je dat dan in je lichaam? Onthoud dat gevoel, als je het weer eens voelt kan het een aanwijzing zijn dat iemand over je grenzen gaat (zonder dat je je er bewust van bent).

3. Achterhaal een of meer situaties van kort of lang geleden dat je wel goed voor jezelf op kwam. Waar was je? Met wie? Hoe pakte je het aan? Wat was het effect? Wat voelde je in je lichaam? Dat gevoel wil je veel vaker voelen in situaties waarin een beroep op je gedaan wordt.

4. Achterhaal je grenzen. Voordat je je grenzen kunt aangeven, dien je wel te weten wat je grenzen zíjn. Bijvoorbeeld door op zoek te gaan naar jouw kernwaarden.

Voelen

5. Wie structureel over eigen grenzen heen gaat, kan in de gevarenzone terecht komen. Uitputting, oververmoeidheid, futloosheid, lusteloosheid. Voordat het zover is geeft je lichaam meestal signalen af, zoals spierpijn, vermoeidheid of hoofdpijn. Door regelmatig een bodyscan te doen leer je met aandacht je lichaam beter kennen. Onze Podcast Ruimtewandeling heeft een Begeleide stiltewandeling die je daarbij helpt.

Vertragen

Vertragen zorgt ervoor dat je niet direct ‘ja’ zegt. Bijkomend voordeel is dat je niet vanuit je emoties handelt, ook als je je grenzen wilt bewaken.

6. Stel vragen aan de ander. Vul het niet in voor de ander maar stel vragen.

  • Wat is de reden dat hij of zij het aan jou vraagt?
  • Ga er niet automatisch van uit dat het vandaag nog af moet maar vraag wanneer het af moet zijn. En vraag door.
  • Hoe uitgebreid of compact dient de notitie te worden?

7. Stel vragen aan jezelf.

  • Stel jezelf praktische vragen: Hoe logisch is het dat ik het doe? Stel dat een collega met deze situatie zou zitten, wat zou ik haar of hem dan adviseren?
  • Stel jezelf gevoelsvragen: Wie heeft er wat aan als ik over mijn grenzen ga? Ben ik een slechte collega, als ik een keer nee zeg? Ben ik net zo aardig voor mijzelf als je voor anderen?

Kortom: Leer jezelf aan om bedenktijd te reserveren. Ook als het heel leuk lijkt. Met een zin als ‘Ik kom er zo/straks/morgen/volgende week op terug’ geef je jezelf de tijd om te bedenken en te voelen wat jij wil.

Veranderen

Wil je beter voor jezelf zorgen, dan zal je niet alleen je grenzen moeten voelen maar ook uitspreken.

8. Experimenteer met ander gedrag. Ga vaker ‘nee’ zeggen tegen anderen en ‘ja’ tegen jezelf. Maar misschien is je angst om geirriteerd of bot over te komen. Begrijpelijk. Maar wist je dat je ook op een vriendelijke wijze je grenzen kan aangeven? Door begrip uit te spreken voor de wens van de ander én de grens van jezelf. En door aan te geven wat er wel mogelijk is.

Een voorbeeld: Je collega doet je een verzoek en je hebt uitgevraagd wat het inhoud en wanneer het af moet zijn. Je kan vervolgens mailen: ik doe het niet. Je collega heeft een doodlopende weg bewandelt en moet ergens anders opnieuw beginnen. Je kan echter ook wijzen op een alternatief pad, dan wordt het veel vriendelijker. Hoe? “ Ik heb daar nu geen tijd voor maar misschien collega x wel, die vind dat volgens mij ook leuk om uit te zoeken”. Of “deze week lukt het niet meer, maar volgende week wel.
Grenzen stellen is dus ook een kwestie van oefenen en je zal merken dat je baas, partner of vriend(in) echt niet direct van je af wil als je wat vaker nee zegt.

Kortom: zeg ‘ja’ tegen ‘nee’.

Coaching over grenzen stellen

Els, werkzaam in de zorg, was thuis komen te zitten met een burn-out*. We liepen in het bos. Naast het pad lag een hele grote boomstam. Ik vroeg haar om er over heen te lopen.

Ze deed het, het ging prima.

We liepen verder. Ik vroeg hoe ze het vond.

“Ik had helemaal geen zin om er over heen te gaan. Maar toch deed ik het.”

Ik werd getriggerd door die uitspraak. Als je bij mij iets doet waar je geen zin in hebt dan doe je dat mogelijk wel vaker. In hoeverre zou ze haar gevoel volgen in haar dagelijks leven? Op het werk en thuis?

We liepen weer verder. Ik vroeg haar om in de natuur iets te zoeken dat heel fijn voelde. Ze keek rond en bestudeerde van alles.

Maar ze voelde nergens aan.
Na een paar minuten kwam ze terug. En ze wees. “Kijk, dat blaadje, dat voelt goed”, zei ze.

“Is het glad of ruw?” vroeg ik.

“Dat weet ik niet”, zei ze. Ik heb het niet gevoeld.

Grenzen stellen is voor de ene persoon lastig omdat hij of zij zich niet durft uit te spreken. Bij Els lag het op het feit dat ze niet wist waar haar grenzen lagen omdat ze niet gewend was om te voelen. Gelukkig is ook dat te leren!

* Bovenstaande situatie is gebaseerd op een afgerond coachtraject, waarbij we vanwege privacy uiteraard een aantal zaken hebben aangepast.

Wandel workshop over grenzen stellen

Op maandag 15 juli 2024 verzorgen wij een gratis wandelworkshop van 40 minuten voor iedereen over grenzen stellen. Aanvang 12.30 uur. Deze workshop maakt onderdeel uit van onze maandelijkse Walking Apart Together Ruimtewandelingen (‘voor meer ruimte in je hoofd’).

Je kan vanaf iedere plek in de wereld meedoen aan deze begeleide wandeling. Met 1 oortje in volg je dit audio webinar en voor de rest dompel je jezelf onder in de natuur in je eigen omgeving. Het eerste deel van de wandeling doen we mindfulness oefeningen, het tweede deel een oefening rond grenzen stellen.

Om mee te doen aan de maandelijkse Ruimtewandelingen dien je je eenmalig aan te melden.

Na afloop vind je hier een podcast over grenzen stellen.

Meer inspiratie over grenzen stellen

Onderstaand een overzicht van blogs, oefeningen en interviews waarin grenzen stellen centraal staan.